भूविज्ञान

‘सोफिया’ नावाच्या जहाजातून वैज्ञानिक सफर करणाऱ्या स्वीडिश अभ्यासकांना १८६८ मधे सैबेरियाच्या उत्तरेला असणाऱ्या कारा समुद्राच्या तळाशी काळया रंगाचे, सच्छिद्र, गोलाकार दगड मिळाले. जगाला त्याचा फारसा पत्ता लागला नाही. पण १८७२ ते १८७६ या कालावधीत इंग्रज […]

‘भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रणा’ (ग्राउंडवॉटर सर्व्हे अन्ड डेवलपमेंट एजन्सी) या संस्थेच्या स्थापनेचे मूळ आंतरराष्ट्रीय विकास संघटना (इंटरनॅशनल डेवलपमेंट असोसिएशन) आणि महाराष्ट्र राज्य शासन यांच्यात झालेल्या करारात आहे. त्या करारानुसार महाराष्ट्र शासनाने सन १९७२ मधे  […]

भूजलाची उपलब्धता अनेक घटकांवर अवलंबून असते. पर्यावरण हा त्यापैकी एक मुख्य घटक आहे. भूपृष्ठावरून होणारा पाण्याचा व्यय म्हणजेच बाष्पीभवन आणि बाष्पोत्सर्जन (इव्हॅपोट्रॅन्स्पिरेशन). भूपृष्ठावरील पाणी सूर्याच्या उष्णतेमुळे वाफेच्या स्वरूपात वातावरणात मिसळते. या क्रियेला बाष्पीभवन असे म्हणतात. […]

जमिनीच्या पृष्ठभागावरील पाणी जमिनीत झिरपून जमिनीखालील खडकांमध्ये साठून रहाते. त्या पाण्याला आपण भूजल म्हणतो. खडकांच्या काही विशिष्ट जलवैज्ञानिक गुणधर्मांमुळे (हायड्रॉलॉजिकल प्रॉपर्टीज) विहिरी आणि कूपनलिकेच्या माध्यमातून हे भूजल मिळवता येते. ज्या खडकांमधे भूजल साठते त्यांना जलधर […]

भारतीय उपखंडातील लहरी हवामानाशी आपला परिचय आहेच. पूर ही एक भूवैज्ञानिक आपत्ती आहे. अलिकडच्या काळात हवामान बदलामुळे उन्हाचा कहर, पावसाचा अतिरेक, वादळे, गारपीट अशा घटनांमध्ये वाढ होत आहे. कमी वेळात जास्त प्रमाणात पडलेल्या ढगफुटीसदृश पावसामुळे […]

बुध हा सूर्यमालेतील आकाराने सर्वात लहान आणि सूर्याला सर्वात जवळ असणारा ग्रह आहे. बुध सूर्याभोवती लंबवर्तुळाकार कक्षेत फिरतो. त्याची कक्षगती सर्व ग्रहांमधे जास्त म्हणजे ४८ किलोमीटर प्रति सेकंद इतकी आहे. बुध सूर्याभोवती केवळ ८८ दिवसात […]

पृथ्वीमधे तिच्या निर्मितीपासून ते आजपर्यंत झालेल्या भूवैज्ञानिक परिवर्तनांविषयी सखोल संशोधन करण्यासाठी, आणि त्यातून मिळालेल्या माहितीचे संकलन करण्यासाठी केरळ राज्यातील तिरुवनंतपुरम इथे १९७८ साली ‘पृथ्वी विज्ञान अध्ययन केंद्र’ (सेंटर फॉर अर्थ सायन्स स्टडीज) ही संस्था स्थापन […]

२६ जानेवारी २००१ रोजी भारताचा बावन्नावा प्रजासत्ताकदिन साजरा होत असतानाच सकाळी ८ वाजून ४६ मिनिटांनी गुजरात राज्यातल्या कच्छ आणि आजूबाजूच्या जिल्ह्यांना भूकंपाच्या धक्क्याने जबरदस्त हादरे बसले. ९० सेकंद कालावधीच्या या भूकंपाची तीव्रता रिश्टर प्रणालीप्रमाणे ७.७ […]

जगातली सर्वात मोठी प्रवाळ भित्ती प्रणाली (कोरल रीफ सिस्टिम) ईशान्य ऑस्ट्रेलियाच्या क्वीन्सलँड किनारपट्टीलगत असून ती ‘महा अवरोधक भित्ती’ (ग्रेट बॅरियर रीफ) या नावाने ओळखली जाते. जवळपास २,३०० किमी लांब पसरलेल्या प्रवाळ भित्तींच्या या समूहाने सागरातळाचे […]

रत्नांनी मानवी जीवनात एक अनोखे स्थान निर्माण केले आहे. रत्नांची झळाळी तर मनाला भावतेच, पण रत्नांचा आकर्षकपणा आणखी वाढतो तो त्यांच्या मोहक रंगछटांनी. कोणत्याही पदार्थावर पांढरा प्रकाश पडतो तो विविध रंगांनी मिळून बनलेला असतो. वस्तूचे […]