भूविज्ञान

रत्न म्हणजे खूप दुर्मिळ, पराकोटीची आकर्षक आणि अत्यंत टिकाऊ वस्तू होय. त्यांचा वापर लोक आपली आभूषणे किंवा अन्य काही वस्तू सजवण्यासाठी करत असतात. दुर्मिळ असूनही रत्नांना बाजारात खूप मागणी असते. त्यामुळे रत्ने खूप महाग असतात. […]

भरूच शहरातल्या एका पारशी तरुणाला अगदी तरूण वयातच हिमालयातल्या पाषाणसमूहांचा अभ्यास करण्याची संधी मिळाली. त्यांचे नाव होते दाराशॉ नोशेरवान वाडिया. वडोदऱ्यातून स्नातकोत्तर पदवी प्राप्त केल्या केल्या १९०७ मधे जम्मूच्या महाविद्यालयात भूविज्ञानाचे प्राध्यापक म्हणून त्यांची नेमणूक […]

लातूर जिल्ह्यात ३० सप्टेंबर १९९३ रोजी पहाटे ३ वाजून ५६ मिनीटांनी प्रचंड विनाशकारी भूकंप झाला होता. रिश्टर श्रेणीनुसार त्याची तीव्रता ६.४२ होती. भूकंपाचा केंद्रबिंदू किल्लारी गावाच्या नैऋत्येला ४० किमी अंतरावर होता; आणि त्याची नाभी १० […]

साधारणपणे प्रत्येक नदी एक तर थेटपणे, किंवा इतर कुठल्यातरी नदीशी संगम झाल्यानंतर समुद्राला जाऊन मिळते. पण भारतात एक अशी नदी आहे, की ती समुद्राला जाऊन मिळतच नाही. पण तिच्यात समुद्राप्रमाणे खारट पाणी मात्र आहे. या […]

साडेनऊ कोटी वर्षांपूर्वीपासून ते साडेसहा कोटी वर्षांपूर्वीपर्यन्त, तीन कोटी वर्षांच्या काळात, नर्मदा नदीच्या खोऱ्यात सर्वत्र डायनोसॉरांचे साम्राज्य होते. त्यातल्या काही डायनोसॉरांचे अवशेष गुजरातच्या महीसागर जिल्ह्यातल्या रहिओली गावानजीक १९८१ मधे सापडले. काही कामगारांना तिथल्या खाणीत पपनसाएवढे […]

पृथ्वीवरच्या भूवैज्ञानिक घडामोडींच्या समग्र इतिहासाचा शोध घेणे हे भूविज्ञानाचे एक प्रमुख उद्दिष्ट आहे. त्यासाठी विविध प्रदेशातल्या खडकांच्या अभ्यासावरून तिथल्या स्थानिक भूवैज्ञानिक इतिहासाचा मागोवा घेतला जातो, आणि त्यावरून पृथ्वीच्या भूवैज्ञानिक घडामोडींचा समग्र इतिहास संकलित केला जातो. […]

बाळकृष्ण गंगाधर देशपांडे या महाराष्ट्रीय भूवैज्ञानिकाचे नाव ‘तेल आणि नैसर्गिक वायू महामंडळ’ या संस्थेत आजही मोठ्या आदराने घेतले जाते. पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविद्यालयातून पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण करून त्यांनी भूवैज्ञानिक म्हणून आपली कारकीर्द ‘भारतीय भूवैज्ञानिक […]

आपण ज्या मूलद्रव्यांना ‘दुर्मिळ मृत्तिका’ म्हणतो, त्या मूलद्रव्यांची खनिजे २०१० मधे अचानक प्रकाशझोतात आली. त्यापूर्वी त्या खनिजांच्या खाणींमधल्या, आणि त्यांच्यावर अवलंबून असणाऱ्या उद्योगांमधल्या लोकांव्यतिरिक्त इतरांनी त्यांचे नावही कधी ऐकले नव्हते. अनेक दशकांपासून आधुनिक तंत्रज्ञानातली त्या […]

मानवाच्या माहितीत ११८ मूलद्रव्ये आहेत. या मूलद्रव्यांमधे सतरा अशा मूलद्रव्यांचा एक गट आहे, की रसायनविज्ञानात त्यांना ‘दुर्मिळ मूलद्रव्ये’ किंवा ‘दुर्मिळ मृत्तिका’ (रेअर अर्थ्स) म्हटले जाते. ही सर्व मूलद्रव्ये धातू आहेत. या सर्व मूलद्रव्यांचे रासायनिक गुणधर्म […]

जिथे भूकंपाचे धक्के कधी जाणवणारच नाहीत, अशी जागा पृथ्वीवर नाही. तथापि, काही ठिकाणे अशी आहेत, की जिथे भूकंप अगदी क्वचित् जाणवतो, आणि जेव्हां केव्हां भूकंप होतो तेव्हां त्याची तीव्रता खूपच कमी असते. या उलट जगाच्या […]