Kutuhal

सूक्ष्मजीवांच्या अस्तित्वाचा आवाका इतका मोठा की त्यांचे अस्तित्व जळी-स्थळी, काष्ठी-पाषाणी असे सर्वव्यापी आहे. अवकाशात हजार फूट उंचीवर किरणोत्सारावर जगणारे सूक्ष्मजीव आहेत, तसे समुद्राच्या खोल तळाशी वास्तव्य करणारे सूक्ष्मजीव देखील आहेत. सूक्ष्मजीवांचा शोध लागला आणि शेकडो […]

जैवविज्ञानाच्या प्रगत शाखांमध्ये ‘जिनॉमिक्स’ या विज्ञानशाखेचे स्थान दिवसेंदिवस मोलाचे ठरतआहे. मानवी आरोग्य, आनुवंशिक आजारांची उकल आणि वैयक्तिकृत उपचारपद्धती या क्षेत्रांत जिनॉमिक्समुळे आमूलाग्र बदल घडत आहेत. या रोमांचक आणि गुंतागुंतीच्या विषयाचा मराठीत सखोल वेध घेणारं पुस्तक […]

माणसाच्या शरीरातील अत्यंत महत्त्वाचा घटक म्हणजे रक्त. अपघात व शस्त्रक्रिया यामुळे अतिरक्तस्राव होत असतो तेव्हा रक्त संक्रमणाची गरज भासते. यासाठी रक्तगट माहीत असणे गरजेचे असते. रक्तगटाचा शोध लँडस्टेनर यांनी लावला. लँडस्टेनर यांचा जन्म १४ जून […]

सूक्ष्मजीवशास्त्रात ‘पसाज नंबर’ ही संज्ञा वापरली जाते. ‘पसाज नंबर’ म्हणजे काय? विषाणू, जीवाणू किंवा बुरशीसारखे सूक्ष्मजीवएका पोषण माध्यमावरून दुसऱ्या पोषण माध्यमात स्थानांतरित करून वाढवले जातात, त्याला सबकल्चर म्हणतात.‘पसाज नंबर’ म्हणजे मूळ सूक्ष्मजीवाला आपण किती वेळा […]

इंटरॅक्टिव्ह रिसर्च स्कूल फॉर हेल्थ अफेयर्स (ईर्षा) ही भारती विद्यापीठ अभिमत विश्वविद्यालयाची एकमेव घटक संस्था असून ती मानवी आरोग्याविषयक संशोधनासाठी अग्रगण्य आहे. याची स्थापना सन २००१मध्ये झाली. भारती विद्यापीठाच्या वैद्यकीय, आयुर्वेद, होमिओपॅथी, दंत महाविद्यालये, माहिती […]

मान्सूनचा पाऊस हे निसर्गाचे आपणास मिळालेले फार मोलाचे वरदान आहे. जैवविविधतेची श्रीमंती याच पावसावर अवलंबून असते. पहिल्या पावसाचे आगमनच मुळी सुगंधी असते.पहिल्या पावसाचे थेंब जेंव्हा उन्हाळ्यात तापलेल्या मातीवर तडतडत पडतात, तेव्हाच या सुवासाची निर्मिती होते. […]

डीएनए जर पेशींचा सीईओ असेल तर विकरे पेशींच्या कारखान्यातील काम करणारे कामगार! प्रथिनांशिवाय सजीवातील रासायनिक क्रियेचे पान हलत नाही! प्रथिने इतरही अनेक कामे करतात. सजीवातील प्रथिने ही २० प्रकारची विविध अमिनो-आम्ले आलटून पालटून एकमेकांशी जोडून […]

अलीकडे इंधनाच्या उपलब्धीचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. खनिजतेलाचे व कोळशाचे साठे ५०-६० वर्षात संपुष्टात येतील. आपण आताच ऊर्जेचे पर्यायी स्रोत शोधले नाही, तर आपल्या पुढच्या पिढ्या अंधारात चाचपडतील. सध्या इंधन म्हणून वापरत असलेली पेट्रोरासायनिक खनिज […]

वेस जॉन टिंडाल हे एक गणिती आणि भौतिकशास्त्राचे अभ्यासक होते. १८६९ साली प्रकाशावर काम करताना हवा ‘धुलिकणविरहित’ कशी करता येईल, याचा विचार ते करत होते. यासाठी टिंडाल यांनी एक पेटी बनवली. हिलाच कालांतराने ‘टिंडाल पेटी’ […]

वेस जॅक्सन यांनी ‘शाश्वत शेती’ हा शब्द पहिल्यांदा १९७८ साली वापरला आणि कृषी मंडळाच्या पर्यायी शेती या अभ्यासामुळे त्याला चालना मिळाली. यूएसडीए (यूएस डिपार्टमेंट ऑफ अॅग्रिकल्चर) ने वनस्पती आणि प्राणी उत्पादन पद्धतीची एकात्मिक प्रणाली म्हणून […]