Kutuhal

१९-०९-२०२५ | विषाणूंमुळे कर्करोग होतो!

फ्रान्सिस पेटन राऊस यांचा ०५ ऑक्टोबर १८७९ रोजी अमेरिकेतल्या मेरिलंड राज्यातील बाल्टिमोर शहरात जन्म झाला. टेक्सासमधून स्थलांतर करून आलेल्या फ्रान्सिस पेटनच्या वडिलांचा दुर्दैवाने अकाली मृत्यू झाला. खचून न जाता, आईने अपार कष्ट झेलून पेटनला १९०० […]

Kutuhal

१८-०९-२०२५ | राष्ट्रीय विषाणू विज्ञान संस्था, पुणे

भारतात विषाणूजन्य आजारांवर नियंत्रण राखण्यासाठी भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद (आयसीएमआर) आणि अमेरिकेची रॉकफेलर फाऊंडेशन यांच्या संयुक्त सहयोगाने ०२ फेब्रुवारी १९५२ रोजी पुणे येथे विषाणू संशोधनकेंद्र (व्हायरस रिसर्च सेंटर) स्थापन झाले.हे केंद्र १९६७ सालापासून जागतिक आरोग्य […]

Kutuhal

१७-०९-२०२५ | लसनिर्मितीसाठी सुवर्ण ऊतींचे संवर्धन

विषाणू वाढीसाठी नेहमीच प्राणी, वनस्पती किंवा जीवाणूसदृश जिवंत पेशींची गरज असते, कारण विषाणू हे परजीवी असतात. यांतील काही विषाणू माणसांच्या किंवा प्राण्यांच्या शरीरात राहतात, काही रोग निर्माण करतात, तर काही तसेच सुप्तावस्थेत पडून असतात. जेंव्हा […]

Kutuhal

१६-०९-२०२५ | अमर पेशी

१९२१ साली जॉर्ज ऑटो गे यांनी पीटसबर्ग विद्यापीठातून जीवशास्त्रात पदवी प्राप्त केली आणि  जॉर्ज गे व त्यांची पत्नी मार्गारेट हे जॉन हॉपकिन्स विद्यापीठात प्राणिशास्त्र विषयाचे अध्यापक म्हणून रुजू झाले. त्या काळात पेशींचा, ऊती संवर्धनाचा स्वतंत्रपणे […]

No Picture
Programs

सुधाकर उध्दवराव आठले पुरस्कार (२०२६)

समाजामध्ये विज्ञानप्रसार करुन, तसेच वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्यासाठी विविध प्रकारे प्रयत्न (किमान दहा वर्षे) करणाऱ्या व्यक्तीला (साठ वर्षाखालील) मराठी विज्ञान परिषदेतर्फे सुधाकर उध्दवराव आठले पुरस्कार देऊन गौरवले जाते. रु.२५,००० आणि सन्मानपत्र असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे. […]

No Picture
Programs

सु. त्रिं. तासकर पुरस्कार (२०२६)

महाराष्ट्र राज्यातील ग्रामीण भागात , किमान दहा वर्षे विज्ञान शिक्षणाचे कार्य करणाऱ्या संस्थेला पुरस्कार देण्याची ही योजना २०२३ सालापासून सुरू आहे. ‘तासकर परिवार विज्ञान प्रसार निधी’च्या व्याजातून हा पुरस्कार दिला जातो.  पुरस्काराचे स्वरूप रु.१ लाख,सन्मानपत्र […]

No Picture
Programs

उत्तम विज्ञान पुस्तक पारितोषिक (२०२६)

मराठी विज्ञान परिषदेतर्फे मराठीतील विज्ञानविषयक उत्तम पुस्तकाला दर वर्षी पारितोषिक दिले जाते. हे पारितोषिक नाशिकच्या ‘सायन्स फिचर्स’ यांनी पुरस्कृत केलेले आहे. हे पारितोषिक रु. एक हजार व प्रमाणपत्र या स्वरूपाचे आहे. या वर्षीच्या पारितोषिकासाठी जानेवारी […]

Kutuhal

१५-०९-२०२५ | मानले तर सजीव, नाहीतर निर्जीव!

व्हायरस म्हणजेच विषाणू, हे अतिसूक्ष्म कण आहेत. मानले तर सजीव, नाहीतर निर्जीव! विषाणू इतके सूक्ष्म असतात की ते सामान्य सूक्ष्मदर्शकातून दिसत नाहीत, तर त्यांना पाहण्यासाठी अतिशय अधुनिक अशा इलेक्ट्रॉन सुक्ष्मदर्शकाची आवश्यकता असते. विषाणू अतिशय सूक्ष्म […]

Kutuhal

१२-०९-२०२५ | ‘डीएनए’च्या धाग्याचे रहस्य!

‘डीएनए’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या रेणूची ओळख पहिल्यांदा १८६०च्या दशकात जोहान फ्रेडरिक मिशर नावाच्या स्विस रसायनशास्त्रज्ञाने केली होती. पांढऱ्या रक्तपेशी कशापासून बनतात; हे अधिक समजून घेण्यासाठी केलेल्या संशोधनात त्याला सापडलेल्या रहस्यमय धाग्याला त्याने ‘न्यूक्लिन’ असे नाव […]

Kutuhal

११-०९-२०२५ | सूक्ष्मजीवांचे संकलन आणि मोजणी

पर्यावरणातील जिवंत सूक्ष्मजीवांचे विशेषतः जीवाणू आणि बुरशी यांचे संकलन आणि मोजणी करताना सांख्यिकीय आणि गुणवत्तापूर्ण मोजमाप केले जाते. अत्यंत संवेदनशील अशा जैवतंत्रज्ञान उद्योगात अंतर्गत तसेच सभोवतालच्या परिसराची, विविध उंचीवरील सूक्ष्मजीवांची तपासणी करतात. प्रसंगी संकलनासाठी ड्रोन्सचाही […]