Articles by IT Head

प्राचीन काळापासून हिऱ्यांनी मानवाला भुरळ घातलेली आहे. हिरा हा सर्वात कठिण पदार्थ आहे. म्हणजे दुसरा कोणताही पदार्थ हिऱ्यावर ओरखडा पाडू शकत नाही. मात्र हिरा कितीही आकर्षक दिसला, तरी रसायनविज्ञानाच्या दृष्टीकोनातून तो कार्बनच आहे. हिरा निसर्गात […]

ज्वालामुखीद्वारे तयार झालेल्या, आणि स्पंजासारखा दिसणाऱ्या सच्छिद्र नैसर्गिक काचेला भूविज्ञानात पमिस अशी संज्ञा आहे. या पाषाणाला ‘काच’ का म्हणतात हे समजून घ्यायला पाहिजे. तप्त शिलारस (मॅग्मा) थंड होऊन जेव्हां अग्निजन्य खडक भूपृष्ठाखाली, भूगर्भात खोलवर तयार […]

एखाद्या ठिकाणची माहिती तिथे प्रत्यक्ष न जाता, किंवा त्या जागेच्या संपर्कात न येता ज्या विज्ञानशाखेच्या मदतीने मिळवतात, त्या विज्ञानशाखेला ‘सुदूर संवेदन’ (रिमोट सेन्सिंग) म्हणतात. अशा प्रकारचा अभ्यास प्रथम लष्करांकरता झाला. जंगलातल्या झाडीत लपून बसलेल्या शत्रूला […]

प्रा. इंद्र बीर सिंह यांचा जन्म ८ जुलै १९४३ साली  लखनौमधे  झाला. त्यांचे शालेय शिक्षणही लखनौमधेच झाले. १९६२ साली त्यांनी लखनौ विद्यापीठातून भूविज्ञान विषय घेऊन एम. एस्सी. पदवी प्राप्त केली. ‘तेल आणि नैसर्गिक वायू महामंडळ’ […]

महाराष्ट्र आणि तेलंगण या दोन राज्यांमधल्या सीमावर्ती प्रदेशातला काही भाग प्राणहिता-गोदावरी खचदरीच्या (रिफ्ट व्हॅली) क्षेत्रात येतो. अर्थातच हा प्रदेश अंशतः महाराष्ट्रात, आणि अंशतः तेलंगणात येतो. प्राणहिता-गोदावरी खचदरीच्या क्षेत्रात गोड्या पाण्यात निर्माण झालेले काही पाषाणसमूह आढळतात. […]

ईशान्य भारतात वसलेले मेघालय राज्य सदाहरित जंगले, धबधबे, मोठमोठाल्या नैसर्गिक गुहा आणि समृद्ध जैवविविधतेने नटले आहे. मेघालय या संस्कृत शब्दाचा अर्थ ‘मेघांचे निवासस्थान’ असा होतो. ज्याला आपण ‘मेघालयाचे पठार’ किंवा ‘शिलॉन्ग पठार’ म्हणतो ते हिमालयाच्या […]

मरुवन (ओअॅसिस) हा पृथ्वीवरच्या विस्तीर्ण वाळवंटी प्रदेशात आढळणारा एक मनोवेधक आणि विस्मयकारी आविष्कार आहे. जगातील मोठमोठ्या वाळवंटी प्रदेशात सतत वाहणाऱ्या वाऱ्यामुळे वाळवंटाच्या एखाद्या भागातून वाळू वर उचलली जाते, आणि ती दूर अंतरावर नेऊन टाकली जाते. […]

फिलिपीन्सच्या बोहोल प्रांतात चॉकलेटी टेकड्या (चॉकलेट हिल्स) नावाचा जगावेगळा अतीव सुंदर असा टेकड्यांचा समूह आहे. बोहोल हे फिलिपीन्स द्वीपसमूहातील दहावे मोठे बेट असून, ते साधारणपणे फिलिपीन्सच्या मध्यवर्ती भागात आहे. त्याच्या भोवती जी ७२ छोटेखानी बेटे […]

डॉ. आर्थर होम्स (१८९०-१९६५) हे विसाव्या शतकातले एक महान भूवैज्ञानिक होते. त्यांनी  भौतिकविज्ञानातल्या संकल्पनांचा उपयोग भूविज्ञातले प्रश्न यशस्वीरीत्या हाताळण्यासाठी केला.  किरणोत्सर्गीय कालमापनाची पद्धत विकसित करण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा तर आहेच, पण पृथ्वीच्या अंतरंगातल्या आवरणांपैकी कवचाखाली […]

किरणोत्सर्गी  खनिजांच्या खाणकामापासून ते अणुभट्टीमधे विद्युतऊर्जा निर्मितीपर्यंतच्या प्रक्रियेत खनिजांचे उत्पादन, त्यांच्यावरचे संस्करण, त्यांचे कच्च्या इंधनात रूपांतर, अंतिम इंधनात रूपांतर, आणि ऊर्जानिर्मिती अशा विविध टप्प्यांचा समावेश असतो. यातल्या प्रत्येक टप्प्यावर वेगवेगळ्या प्रकारचा आण्विक (किरणोत्सर्गी) कचरा निर्माण […]