Articles by IT Head

भूजलाचा वापर करताना त्याचे पुनर्भरण कसे होईल, याचा विचार करणे अत्यावश्यक आहे. भूजलाचा नुसताच उपसा केला गेला तर त्याची पातळी आणि गुणवत्ता दोन्ही खालावतात. हे टाळण्यासाठी भूजलाचे पुनर्भरण आवश्यक ठरते. भूजलाच्या उपशापेक्षा आणि बाष्पीभवनाद्वारे होणाऱ्या […]

पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविद्यालयात भूविज्ञान विभाग १९०८ मधे स्थापन झाला. सुरुवातीला जीवविज्ञानाचे प्राध्यापक पुराजीवविज्ञान (पॅलिऑन्टॉलॉजी) शिकवत, भौतिकीचे प्राध्यापक खनिजांचे प्रकाशीय गुणधर्म (ऑप्टिकल प्रॉपर्टीज) शिकवत, रसायनविज्ञानाचे प्राध्यापक खनिजविज्ञान शिकवत. अभियांत्रिकी महाविद्यालयातले प्राध्यापक प्रस्तरविज्ञान (स्ट्रॅटिग्राफी) शिकवायला येत असत. […]

नेपाळमधे २५ एप्रिल २०१५ रोजी, सकाळी ११ वाजून ५६ मिनिटांनी भूकंप झाला. त्याची तीव्रता रिश्टर श्रेणीवर ७.८ इतकी प्रचंड होती. भूकंपाची नाभी (फोकस) काठमांडूच्या वायव्येला ८५ किमी अंतरावरच्या गोरखा जिल्ह्यातल्या बारपाक गावापाशी, भूपृष्ठाखाली ८.२ किमी […]

पृथ्वी या एकमेव जिवंत ग्रहाचा सर्वांगाने अभ्यास करणारी विज्ञानशाखा म्हणजे भूविज्ञान. पृथ्वीविषयीची सर्व माहिती देणारे शास्त्र म्हणजे भूविज्ञान. पृथ्वीच्या उत्पत्तीपासून तिच्यात झालेली सर्व स्थित्यंतरे, कालांतराने अस्तित्वात आलेली जीवसृष्टी, पृथ्वीचे भूभौतिक, रासायनिक, चुंबकीय गुणधर्म, तिची अंतर्गत […]

एव्हरेस्ट हे पृथ्वीवरचे सर्वात उंच शिखर सुमारे ८,८४८.८६ मीटर उंचीचे आहे. पृथ्वीचा इतिहास ज्या विविध कालखंडात विभागलेला आहे, त्यापैकी ऑर्डोव्हिशियन नावाच्या कालखंडात (सुमारे ४७ कोटी वर्षांपूर्वी) समुद्राच्या तळाशी निर्माण झालेले चुनखडकांचे थर आज मात्र एव्हरेस्टच्या […]

ज्या निरनिराळ्या खनिजांमधे रासायनिक संघटन (केमिकल कॉम्पोजिशन), रेण्वीय रचना (मोलेक्युलर स्ट्रक्चर) आणि गुणधर्म यांमधे उल्लेखनीय साधर्म्य असते, अशा खनिजांच्या गटाला ‘खनिजांचे कुळ’ (मिनरल फॅमिली) असे म्हणतात. खनिजांच्या अशा कुळांपैकी बऱ्याच जणांना माहिती असणारे, आणि मानवासाठी […]

‘राष्ट्रीय खनिज विकास मंडळ’ (नॅशनल मिनरल डेवलपमेंट कॉर्पोरेशन) या संस्थेची स्थापना १५ नोव्हेंबर १९५८ रोजी झाली. संस्थेचे मुख्यालय हैदराबाद, तेलंगणा येथे आहे. इथेच संस्थेचे संशोधन आणि विकास केंद्रही आहे. लोह, खनिज, चुनखडी, तांबे व हिरे […]

भारतामधे सापडणाऱ्या हिऱ्यांना ४००० वर्षाहून अधिक जुना इतिहास आहे. कौटिल्यांचे अर्थशास्त्र आणि वराहमिहिरांची बृहत्संहिता यांसारख्या प्राचीन ग्रंथांमधे हिऱ्यांचा उल्लेख आहे. कोह-इ-नूर, ग्रेट मोगल, ऑरलॉफ, निजाम, दर्या-इ-नूर, होप, असे जगप्रसिद्ध हिरे आंध्र प्रदेशात कृष्णेच्या गाळामधे सापडलेले […]

प्राचीन काळापासून हिऱ्यांनी मानवाला भुरळ घातलेली आहे. हिरा हा सर्वात कठिण पदार्थ आहे. म्हणजे दुसरा कोणताही पदार्थ हिऱ्यावर ओरखडा पाडू शकत नाही. मात्र हिरा कितीही आकर्षक दिसला, तरी रसायनविज्ञानाच्या दृष्टीकोनातून तो कार्बनच आहे. हिरा निसर्गात […]

ज्वालामुखीद्वारे तयार झालेल्या, आणि स्पंजासारखा दिसणाऱ्या सच्छिद्र नैसर्गिक काचेला भूविज्ञानात पमिस अशी संज्ञा आहे. या पाषाणाला ‘काच’ का म्हणतात हे समजून घ्यायला पाहिजे. तप्त शिलारस (मॅग्मा) थंड होऊन जेव्हां अग्निजन्य खडक भूपृष्ठाखाली, भूगर्भात खोलवर तयार […]