सूक्ष्मजीवशास्त्र

सामान्यांना माहीत असलेली बुरशी, म्हणजे कवक. या कवकातून एक खास विकर स्रवते. त्याचे नाव केरॅटिनेज. विकर हा रसायनप्रकार आहे. विकरे कमी ऊर्जा खर्चून, जास्तीत जास्त ३७-३८ अंश सेल्सिअस या शरीर तापमानाला वेगाने रासायनिक क्रिया घडवून […]

२७ जानेवारी, २०२५पासून पुणे जिल्ह्यात ‘गीलन-बारे सिण्ड्रोम’ म्हणजे जीबीएसचा उद्रेक झाल्यापासून लोकांना हा रोग परिचित झाला. गीलन-बारे हा शब्द दोन शास्त्रज्ञांची आडनावे जोडून बनला आहे. जॉर्जेस गीलन आणि जिन आलेक्झांड्रे बारे या दोन फ्रेंच मेंदूतज्ञ […]

क्षयरोगाची पहिली लिखित नोंद भारतात सापडते ती एक हजार वर्षापूर्वीची. क्षय अतिगंभीर संसर्गजन्य रोग आहे. तो मायकोबॅक्टिरियम ट्युबरक्युलॉसिसस जीवाणूंमुळे होतो. हे क्षयजीवाणू फुफ्फुसांमध्ये वास्तव्य करतात, वाढतात. रोग्याच्या खोकण्या-शिंकण्यातल्या तुषारांतून आसपासच्या सजीवांपर्यन्त पोहोचतात . क्षयजीवाणू आश्रयदात्याच्या […]

अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात जगभरात मलेरियाने थैमान घातले होते. अशा परिस्थितीत रोनाल्ड रॉस यांनी डासांच्या माध्यमातून मलेरियाचा प्रसार कसा होतो, हे शोधून काढून मलेरियावरील उपचाराचा मार्ग मोकळा करून दिला. रोनाल्ड रॉस यांचा जन्म १३ मे १८५७ […]

सूक्ष्मजीव तंत्रज्ञान संस्था (इन्स्टिट्यूट ऑफ मायक्रोबिअल टेक्नॉलॉजी – आयएमटेक) ही वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषदेच्या (काउन्सिल ऑफ सायंटिफिक अॅंड इंडस्ट्रियल रिसर्च – सीएसआयआर) अखत्यारीतील एक संशोधन संस्था आहे. तिची स्थापना १९८४ साली पंजाब राज्यातील चंदीगड […]

सूक्ष्मजीव समूहात, एकमेकांना चिकटून, किंवा एखाद्या जैविक किंवा अजैविक वस्तूला चिकटून राहतात; तेव्हा ते अतिशय पातळ, जिलेटीनच्या फिल्मसारखे स्त्राव तयार करून सहजीवनाचे फायदे घेतात. यालाच बायोफिल्म म्हणजेच ‘सूक्ष्मजीवांचा समुदाय’ किंवा ‘सूक्ष्मजीवांचा समूह’ असे म्हणतात. सूक्ष्मजीव […]

हे विश्व पोलिओमुक्त झाले आहे का? तर, नक्कीच नाही. भारत मात्र २७ मार्च २०२४ रोजी पोलिओमुक्त झाल्याचे जागतिक आरोग्य संघटनेने जाहीर केले आहे. ‘पोलिओमायलायटिस’ किंवा पोलिओ हा ‘चेतारज्जूदाह’ घडवणारा, लहान मुलांना जन्मभरासाठी पांगळे करणारा रोग […]

रेबीज हा विषाणूजन्य प्राणिसंक्रमित रोग आहे. हा रोग मांजर, वटवाघुळे, पाळीव जनावरे आणि वन्यप्राणी यांनाही होतो. दिल्लीत रेबीज या रोगाने सध्या धुमाकूळ घातला आहे. १९व्या शतकात लुई पाश्चर यांनी रेबीजवर लस तयार केली. १८८५ साली […]

रंगपंचमीच्या  दिवशी आपल्याला कोणी रंगवले तर ओळखणे खरच कठीण असते, पण विविध रंगांनी जीवाणूंना रंगवून त्यांचे वर्गीकरण करणारा शास्त्रज्ञ म्हणजे ‘हान्स ख्रिश्चन ग्राम’ हा होय. ग्राम हे डॅनिश जीवाणूशास्त्रज्ञ होते. जीवाणू हे मुळात पारदर्शक असतात. […]

राष्ट्रीय जैव विज्ञान केंद्रांची (नॅशनल सेंटर ऑफ बायोलॉजिकल सायन्स – एनसीबीएस) अधिकृत स्थापना बंगलोर इथे आक्टोबर १९९१ मध्ये झाली आणि जुलै १९९२ मध्ये कार्यालयीन व्यवस्थापनाच्या पहिल्या सभेसह त्याचे अधिकृत कामकाज सुरू झाले. डॉ. ओबेद सिद्दिकी […]