Kutuhal

ओटोकार फाइश्टमांटेल भारतातल्या वनस्पतींच्या जीवाश्मांचा अभ्यास करणारे पहिले पुराजीववैज्ञानिक (पॅलिऑन्टॉलॉजिस्ट) होते. एकोणिसाव्या शतकात तत्कालीन ब्रिटिश राजवटीला भारतात रेल्वे सुरू करायची होती. म्हणून भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण (जिऑलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया) या विभागाने निरनिराळ्या प्रदेशात दगडी कोळशाचा […]

पृथ्वीची निर्मिती झाल्यापासून ती हळूहळू थंड होत आहे. तथापि पृथ्वीच्या कवचातली आणि त्याखाली असणाऱ्या प्रावरणातली काही खनिजे युरेनियम, थोरियम किंवा अन्य किरणोत्सारी मूलद्रव्यांची असल्याने, त्यांच्या अणूंच्या केंद्रकातून (न्युक्लिअस) काही किरण सतत बाहेर फेकले जातात. या […]

पर्वतरांगा हे पृथ्वीवरील एक वैशिष्ट्यपूर्ण आणि सर्वांच्या डोळ्यात भरणारे भूरूप आहे. त्यांची उत्पत्ती कशी झाली असावी, याविषयी आपल्या पूर्वजांनी वेगवेगळ्या कल्पना मांडल्या होत्या. पर्वतांची निर्मिती ही विविध प्राचीन संस्कृतींनी देवतांशी, अलौकिक शक्तींशी किंवा दैवी घटनांशी […]

जमिनीवर पडलेले पावसाचे पाणी जेव्हां जमिनीखाली झिरपून, जमिनीखालच्या खडकात म्हणजेच जलधरात प्रवेश करते, तेव्हां त्याला भूजल असे संबोधले जाते. हे पाणी खडकात (जलधर) एकाच ठिकाणी साठून राहात नाही तर त्याचे जमिनीखाली विशिष्ट पद्धतीने वितरण झालेले […]

भूजलाचा वापर करताना त्याचे पुनर्भरण कसे होईल, याचा विचार करणे अत्यावश्यक आहे. भूजलाचा नुसताच उपसा केला गेला तर त्याची पातळी आणि गुणवत्ता दोन्ही खालावतात. हे टाळण्यासाठी भूजलाचे पुनर्भरण आवश्यक ठरते. भूजलाच्या उपशापेक्षा आणि बाष्पीभवनाद्वारे होणाऱ्या […]

पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविद्यालयात भूविज्ञान विभाग १९०८ मधे स्थापन झाला. सुरुवातीला जीवविज्ञानाचे प्राध्यापक पुराजीवविज्ञान (पॅलिऑन्टॉलॉजी) शिकवत, भौतिकीचे प्राध्यापक खनिजांचे प्रकाशीय गुणधर्म (ऑप्टिकल प्रॉपर्टीज) शिकवत, रसायनविज्ञानाचे प्राध्यापक खनिजविज्ञान शिकवत. अभियांत्रिकी महाविद्यालयातले प्राध्यापक प्रस्तरविज्ञान (स्ट्रॅटिग्राफी) शिकवायला येत असत. […]

नेपाळमधे २५ एप्रिल २०१५ रोजी, सकाळी ११ वाजून ५६ मिनिटांनी भूकंप झाला. त्याची तीव्रता रिश्टर श्रेणीवर ७.८ इतकी प्रचंड होती. भूकंपाची नाभी (फोकस) काठमांडूच्या वायव्येला ८५ किमी अंतरावरच्या गोरखा जिल्ह्यातल्या बारपाक गावापाशी, भूपृष्ठाखाली ८.२ किमी […]

पृथ्वी या एकमेव जिवंत ग्रहाचा सर्वांगाने अभ्यास करणारी विज्ञानशाखा म्हणजे भूविज्ञान. पृथ्वीविषयीची सर्व माहिती देणारे शास्त्र म्हणजे भूविज्ञान. पृथ्वीच्या उत्पत्तीपासून तिच्यात झालेली सर्व स्थित्यंतरे, कालांतराने अस्तित्वात आलेली जीवसृष्टी, पृथ्वीचे भूभौतिक, रासायनिक, चुंबकीय गुणधर्म, तिची अंतर्गत […]

एव्हरेस्ट हे पृथ्वीवरचे सर्वात उंच शिखर सुमारे ८,८४८.८६ मीटर उंचीचे आहे. पृथ्वीचा इतिहास ज्या विविध कालखंडात विभागलेला आहे, त्यापैकी ऑर्डोव्हिशियन नावाच्या कालखंडात (सुमारे ४७ कोटी वर्षांपूर्वी) समुद्राच्या तळाशी निर्माण झालेले चुनखडकांचे थर आज मात्र एव्हरेस्टच्या […]

ज्या निरनिराळ्या खनिजांमधे रासायनिक संघटन (केमिकल कॉम्पोजिशन), रेण्वीय रचना (मोलेक्युलर स्ट्रक्चर) आणि गुणधर्म यांमधे उल्लेखनीय साधर्म्य असते, अशा खनिजांच्या गटाला ‘खनिजांचे कुळ’ (मिनरल फॅमिली) असे म्हणतात. खनिजांच्या अशा कुळांपैकी बऱ्याच जणांना माहिती असणारे, आणि मानवासाठी […]