Articles by IT Head

सूरत येथील एका पारशी परिवारात दाराशॉ यांचा जन्म १८८३ मधे झाला. त्यांचे वडील रेल्वेमधे स्टेशनमास्तर होते. त्यामुळे वडिलांच्या बदल्या होत असत. म्हणून लहान दाराशॉला शिक्षणासाठी सूरतला आजोळी ठेवले होते. ते बारा वर्षांचे असताना वाडिया कुटुंब […]

महाराष्ट्रातल्या प्रमुख पर्यटनस्थळांमधे अजिंठा आणि वेरूळ या दोन ठिकाणांचा समावेश करावाच लागेल. त्यातही वेरूळला बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी घृष्णेश्वराचे मंदिर असल्यामुळे विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. हे लालसर पाषाणात बांधलेले मंदिर पहाताच, कोणाच्याही मनात पटदिशी एक विचार […]

महाराष्ट्राचे सुमारे ऐंशी टक्के क्षेत्रफळ काळ्या कातळाने व्यापलेले आहे. इंग्रजीत या खडकाला बेसाल्ट म्हणतात. महाराष्ट्राच्या बाहेरही हा खडक मध्य प्रदेश, गुजरात, कर्नाटक आणि तेलंगण या राज्यांमधेही खूप मोठ्या क्षेत्रावर आढळतो. राजस्थान आणि छत्तिसगड या दोन […]

प्रचंड मोठी हाडे खडकांमधून बाहेर पडतात हे सुमारे दोन ते अडीच हजार वर्षांपूर्वीसुद्धा आपल्या पूर्वजांना माहिती होते. पण ते डायनोसॉरांचे जीवाश्म आहेत याची मात्र त्यांना सुतराम कल्पना नव्हती. चीनमधे लोक त्या हाडांना ड्रॅगनची हाडे समजत, […]

अणुऊर्जेला प्राधान्य देण्यासाठी १९४८ साली भारत सरकारने ‘अणुऊर्जा आयोगा’ची स्थापना केली. अणुऊर्जेसाठी लागणाऱ्या उपयुक्त खनिजांचे अन्वेषण आणि विकास करणे हा त्यामागील एक प्रमुख उद्देश होता. त्यासाठी २९ जुलै १९४९ रोजी भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण (जिऑलॉजिकल सर्वे […]

जिवाणू, विषाणू आणि अन्य बरेच सजीव आकाराने इतके लहान असतात, की सूक्ष्मदर्शकयंत्राशिवाय आपण ते पाहूच शकत नाही. अशा सजीवांना आपण सूक्ष्मजीव (मायक्रोब्ज्) म्हणतो. सूक्ष्मजीव जसे आज सर्वत्र पसरले आहेत, तसेच ते कोट्यवधी वर्षांपूर्वीही अस्तित्वात होते. […]

पृथ्वीवरील नानाविध भूप्रदेशांपैकी एक वैशिष्ट्यपूर्ण भूप्रदेश म्हणजे टंड्रा प्रदेश होय. तो उत्तर अमेरिकेच्या, युरोपच्या आणि आशियाच्या उत्तरेकडच्या पट्ट्यात, पूर्वपश्चिम पसरलेला असून, जवळपास सपाट, वृक्षहीन, विस्तीर्ण प्रदेश आहे. उत्तर गोलार्धात वृक्षवाढीची उत्तरेकडची सीमा संपते तिथून ते […]

सहारा हे जगातले सर्वात मोठे वाळवंट आहे. त्याचा विस्तार नव्वद लाख चौरस किलोमीटर, म्हणजे भारताच्या जवळपास तिप्पट आहे. हे विशाल वाळवंट आफ्रिका खंडाच्या उत्तर भागातल्या अकरा लहान मोठ्या देशांमधे, पश्चिमेला अटलांटिक महासागरापासून पूर्व दिशेला तांबड्या […]

भूजल म्हणजे पावसाचे जमिनीखाली साठलेले पाणी. पाणी हा मानवाच्या अस्तित्वाशी निगडित विषय असल्याने प्राचीन काळापासून त्याचा अभ्यास होत आला आहे. वराहमिहिरांनी बृहत्संहितेत पाण्याबद्दल विस्ताराने लिहिले आहे. त्यात ढगांचे, पर्जन्यवृष्टीचे, भूपृष्ठावर साठणारे आणि जमिनीत जिरणारे पाणी […]

भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण (जिऑलॉंजीकल सर्व्हे ऑफ इंडिया) या विभागाची स्थापना १८५१ मधे झाली. त्याचे पहिले अधीक्षक म्हणून आयरिश भूवैज्ञानिक टॉमस ओल्डहॅम यांची नेमणूक करण्यात आली होती. १८५१ पासून ते १८७६ मधे निवृत्त होईपर्यन्त, म्हणजे २५ […]