सूक्ष्मजीवशास्त्र

मिथेन हा नैसर्गिक वायू आहे. याला मिथाईल हायड्राइड असेही म्हणतात. हा रंगहीन, गंधहीन आणि अत्यंत ज्वलनशील हरितगृहवायू आहे. मिथेन आणि इतर हरितगृह वायू (कार्बन डायऑक्साइड, नायट्रस ऑक्साइड आणि फ्लोरिनयुक्त वायू) वातावरणातील अवरक्त (इन्फ्रारेड) किरणे शोषून […]

पृथ्वीवर समुद्राच्या खार्‍या पाण्यात ३,५% क्षार असतात. पण पृथ्वीवर समुद्रापेक्षा अधिक क्षारता  असलेली सरोवरे आहेत ज्यात तेथील तीव्र क्षार स्थितीतसुद्धा काही जीवाणू तग धरून राहतात. अशा सजीवांना लवणजलरागी किंवा क्षारजलरागीसमुद्री (हॅलोफिल्स) जीवाणू म्हणतात. या जीवाणूंचे […]

काही जीवाणू पृथ्वीच्या चुंबकीय शक्तीला संवेदनशील असतात. ही संवेदना त्यांना दिशा धुंडाळण्याला उपयोगी पडते. ह्यासाठी ते वेगवेगळे चुंबकीय संवेदक (मॅग्नेटिक रिसेप्टर) वापरतात. १९६३ मध्ये साल्व्हाटोर बेलीनी याला सूक्ष्मदर्शकाखाली चिखलाचे परीक्षण करताना असे काही जीवाणू आढळले […]

१८८६ साली तंबाखूच्या एका रोगामुळे खूप नासाडी झाली. तंबाखूच्या पानांवर पिवळसर ठिपके पडत होते. त्यामुळे या रोगला जर्मन शस्त्रज्ञांनी ‘मोझाइक’ असे नाव दिले. जर्मन कृषितज्ञ अॅडॉल्फ मेयर यांनी एक साधा प्रयोग करून बघितला. या रोगट […]

अंटार्क्टिकावर लाल रंगाचा बर्फ आढळून आला आहे. ही बर्फात झालेली लाल रंगाच्या शैवालाची वाढ आहे. या लाल रंगाची शैवाले ही इतर शैवालांप्रमाणेच बर्फाळ परदेशात, ओलसर जमिनीवर किंवा समुद्राच्या, नद्यांच्या, तलावाच्या पाण्यातही दृष्टीस पडतात. शैवाल हे […]

माती हा जीवसृष्टीचा मूलाधार आहे. मातीच्या सूक्ष्मकणांच्या पृष्ठभागावर घडत असलेल्या  जैवरासायनिक क्रिया जीवसृष्टीच्या अस्तित्वाचे खरे साक्षीदार आहेत. कारण त्याचे परिणाम वैश्विक असतात. कुठल्याही ग्रहावर जीवसृष्टीच्या संशोधनाचेएक तंत्र आहे. यात प्रामुख्याने चार गोष्टींचे मापन केले जाते. […]

आधुनिक माणूस तसा तुलनेने अलिकडचाच म्हणजे ३०-५० लाख वर्षापूर्वीचा आहे. ‘टर्शरी’ कालखंड म्हणजे ६ कोटी ५० लाख वर्षांपूर्वीचा. १८ कोटी ५० लाख वर्षांपूर्वी अस्तित्वात होता तो ‘मेसोझोईक’ कालखंड. या कालखंडात सरपटणार्‍या प्राण्यांचे राज्य प्रामुख्याने अस्तित्वात […]

पृथ्वीवरील पुरातन नैसर्गिक वस्तूंचे वय शोधून काढण्याचा विचार विलार्ड लिबे या शास्त्रज्ञाने प्रथम मांडला. त्यासाठी त्याने नाविन्यपूर्ण पद्धती शोधून काढली. निरीक्षणात त्याला असे आढळून आले की, निसर्गात कार्बन हा तीन समस्थानिकांच्या स्वरुपात उपलब्ध असतो. कार्बन-१२, […]

दुसऱ्या महायुद्धाची अखेर चालू असतांना ओहसुमी यांचा जन्म ९ फेब्रुवारी १९४५ साली फुकुओका या जपानमधील एका गावात झाला. त्यांच्या पत्नीचे नाव मारीको. मुळात रसायनशास्त्रात रस असलेल्या या शास्त्रज्ञाने नंतर रेण्वीय-जीवशास्त्र हा आपल्या संशोधनाचा प्रांत निवडला. […]

मानवी आरोग्य हे शाश्वत विकासाचे एक अविभाज्य अंग आहे. आरोग्य सेवांमध्ये सुधारणा करून, आपण एक निरोगी आणि समृद्ध जग निर्माण करू शकतो. विविध आजारांपासून शरीरास संरक्षण प्रदान करण्यासाठी तसेच रोगजंतूंच्या संक्रमणाची यंत्रणा समजून घेऊन नैसर्गिक […]