सूक्ष्मजीवशास्त्र

निसर्गात सर्वसाधारणपणे तीन प्रकारचे विषाणू असतात. प्राणीपेशीवर वाढणारे विषाणू, वनस्पतीपेशीवर वाढणारे विषाणू आणि जीवाणूवर वाढणारे विषाणू. जीवाणूच्या पेशीत वाढणार्‍या  विषाणूला ‘बॅक्टेरिओफाज’ असे म्हणतात. विषाणू या सुक्ष्मजीवांचे महत्वाचे लक्षण म्हणजे ते जिवंत पेशीमध्ये वाढतात. एखाद्या द्रवात […]

प्रिऑन हे एक अनंत घड्या असलेले प्रथिन आहे. त्याच्या रचनेचा विचार केला तर हे पेशीस्वरूप नाही आणि यात केंद्रकही नाही. हे निव्वळ प्रथिन असून त्याचे तीन गुणधर्म महत्वपूर्ण ठरतात. (१) ही प्रथिने विविध प्रकारच्या इतर […]

सुनीता सोलोमन या पूर्वाश्रमीच्या सुनीता गायतोंडे. त्यांचा जन्म १४ ऑक्टोबर १९३९ रोजी चेन्नई येथे चामड्याचा व्यापार करणार्‍या हिंदू कुटुंबात झाला. सुनीता सोलोमन या भारतीय डॉक्टर आणि सुक्ष्मजीवशास्त्रज्ञ होत्या. एड्सचे संशोधन आणि एड्सच्या निर्मुलनाविषयीच्या त्यांच्या कार्यासाठी […]

जीवाणू दोन प्रकारचे विष तयार करतात. काही जीवाणूंत, उदाहारणार्थ टायफॉइडच्या जीवाणूत ‘आंतरपेशीय’ विष असते. ते विष त्याच्या पेशीभित्तिकेत असते. हे जीवाणू मेल्यावरच पेशीतील विष बाहेर पडते. मात्र बोट्युलिनम जीवाणूतील विष ‘बाह्यपेशीय’ आहे. म्हणजे हा जीवाणू […]

प्रतिजैविके, नैसर्गिक कार्बनी संयुगे असतात. जीवाणू आणि कवके त्यांच्या चयपचाय क्रियेद्वारा निर्माण झालेले ते उत्सर्जित पदार्थ असतात. ती निर्माण करून सूक्ष्मजीव अन्य प्रकारच्या सूक्ष्मजीवांना नष्ट करतात. मातीमध्ये जगण्यासाठीचा हा संघर्ष सतत चालू असतो. जगण्यासाठीचे घटक […]

आपल्या शरीरात दर सेकंदाला लाखो सूक्ष्मजंतू प्रवेश करतात. ते अन्नपाण्यातून, श्वासातून, मूत्र मार्गातून शरीरात घुसतात. तरीदेखील आपण रोगविरहित जीवन जगतो. याचे श्रेय आपल्या रोगप्रतिकारक्षमतेला जाते. म्हणून लुई पाश्चर म्हणतो, ‘आपण जरी सूक्ष्मजंतूंच्या महासागरात राहत असलो […]

जून १९८१पर्यंत जगात एड्स रोगाबद्दल, एचआयव्ही रोगकारकाबद्दल माहीत नव्हते. अमेरिकेत लॉस एंजेलिसमध्ये मानवी रोगप्रतिक्षमता दुबळी करणाऱ्या नव्या रोगाविषयी प्रथम कळले. नव्या रोगाचे रुग्ण ‘कापोसी’च्या कर्करोगाने मोठ्या प्रमाणात मरू लागले. ‘कापोसी’ बळींची संख्या १९८१अखेर ३३७ झाली. […]

रशियन अनुवंशाचे आणि इस्त्रायल राष्ट्रनिर्मितीच्या चळवळीचे प्रमुख म्हणून ओळख असणारे खेम वेत्झमन हे इस्त्रायलचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष होते. १६ फेब्रुवारी १९४९पासून जीवनाच्या अखेरपर्यंत  त्यांनी इस्त्रायलचे अध्यक्षपद भूषविले. उद्योगक्षेत्रातील किण्वन क्रियेचे जनक म्हणून त्यांना संबोधले जाते. जीवाणूंच्या […]

फ्रान्स देशाची राजधानी पॅरिस इथे मुख्यालय असलेली आंतरराष्ट्रीय सूक्ष्मजीवशास्त्र संस्थांची संघटना (इंटरनॅशनल युनियन ऑफ मायक्रोबायालॉजिकल सोसायटीज् – आययुएमएस) ही सूक्ष्मजीवशास्त्र विषयासंबंधीची जागतिक संघटना आहे. या संघटनेची स्थापना १९२७ साली आंतरराष्ट्रीय सूक्ष्मजीवशास्त्र संस्था (इंटरनॅशनल सोसायटी ऑफ […]

पृथ्वीवरील जीवनाची सुरुवात कशी आणि केव्हा झाली असेल, याचे स्पष्टीकरण देताना, संशोधक मीलर आणि युरे यांनी गृहीत धरलेल्या त्यावेळेच्या पृथ्वीवरील वातावरणाच्या घटकांवरच काही प्रश्नचिन्हे निर्माण झाली आहेत! मीलर आणि युरे यांच्या प्रयोगात मिथेन, हायड्रोजन, अमोनिया […]